Patlatma ile binaların kontrollü ve güvenli olarak yıkımı süreci 13. yy sıralarında kara barutun bulunması ile başlamıştır. Kara barut kullanılarak yapılan ilk patlatmalar ise 1600 yılında Macaristan‘ daki taş ocaklarında kayaçların patlatılması ile başlamıştır.
Hemen kısa bir süre içinde İngiltere’deki kalay madenleri ve İsviçre’ nin kaya patlatma teknolojisini yol konstrüksiyonuna uygulaması ile kara barut kullanımı yaygınlaşmıştır.
Gerçek anlamda bir binanın patlayıcı ile devrilmesi ise kayıtlara ilk olarak 1605 yılında geçmiştir. Guy Fawkes adlı İngiliz, suikast amaçlı eyleminde variller dolusu barutu İngiliz parlamento binasının altına yerleştirmiştir. Tarihte dönüm noktası olarak sayabileceğimiz bir başka patlatmalı yıkım ise 1773 yılında İrlanda’ da, 70 kg lık barutla 700 yıllık “Holy Trinity” katedralinin yerle bir edilmesidir.
Patlatmalı yapı yıkımlarının Amerika’ da uygulanması ise 1850’ lerin başlarında San Francisco’ da meydana gelen büyük yangınlar sebebiyle gerçekleşmiştir. Amerika’ nın kaya patlatması ve yangınla mücadelede avantaj haline getirdiği barut, İtalyan kimyager Ascanio Sobrero’ nun yeni ve güçlü bir patlayıcı karışımı olan nitrogliserini bulması ile tahtından inmişti. 1850’ lerin sonlarına gelindiğinde ise nitrogliserin patlayıcı sektöründeki yerini tamamen sağlamlaştırdı. Devam eden süreçte içlerinde İsveçli Alfred Nobel’ in de bulunduğu birçok kimyacı nitrogliserinli birçok kombinasyon deneyerek bu şiddetli ve kontrolü zor patlayıcıyı daha stabil ve güvenli bir hale getirmenin yollarını aradılar. Alfred Nobel bu özellikleri içeren patlayıcıyı yapmayı başardı ve adını dinamit koydu.
Bu bölüme kadar her ne kadar çok önemli adımlar atıldıysa da 60’ lı yıllara kadar yıkılan bina sayısı birkaç yüzü geçmemektedir. 1960’ ların başlamasıyla birlikte teknikte çok daha detaylı çalışmalar yapılarak binaların kolonlardan yararlanılarak istenilen doğrultuda devrilmesi başarılmıştır. Aynı zamanda liderliğini “Explosive Technology Corporation” adlı şirketin yaptığı bir grup yeni patlayıcı araştırıcısı yüksek hızlı ve çok daha etkili bir patlayıcı olan RDX (cyclotrimethylenetrinitromine)’ i geliştirdi. RDX o kadar başarılı bir buluştu ki hala günümüzde de saygınlığını korumaktadır. Bu yıllardaki diğer gelişmeleri ise daha güvenli olan elektrikli sistemlere geçiş ve güvenli sınırda yer titreşimleri ve hava basıncı kontrollerinin sağlanması oluşturmuştur. Bu dönemde Atlantic City’ de dört ayrı otel ve bir gökdelen dört ayrı firma tarafından başarı ile yıkılmıştır.
1980’ lere gelinmesiyle birlikte medyadan da destek görmeye başlayan sektör, 1930-1970 yılları arasında beş dakika ile sınırlı tutulan görüntülerinin bir saati aşan yayınlara dönmesi ile kamuoyu üzerindeki imajını güçlendirdi. 1994 yılında Philadelphia’da bulunan 250,000 m2’ lik Sears Merchandise Center binasının yıkımı, patlatmalı yapı yıkım tarihine, uygulanan en büyük proje olarak adını yazdırmıştır. Bu yıkımı yaklaşık olarak 50,000 insan on iki saniye boyunca canlı olarak izledi. Gelişmeler olumlu yönde sürerken patlatmalı yıkımların ölümcül sonuçları da ortaya çıktı. 1997 yılında sektörün ödünü patlatan olay gerçekleşti ve Avustralya’ da yapılan bir yıkımda taş fırlaması sonucu 13 yaşındaki küçük bir kız hayatını kaybetti. Ama yaşanan bu ve benzeri olaylar sektörün daha güvenli-kontrollü yıkımlar konusundaki teknolojik çalışmalarını kamçıladı ve gelişim sürecini hızlandırdı.
Günümüzde patlayıcı sektöründeki gelişmeler ile gelinen noktada 150 mt. Gibi kısa mesafelerde sönümlenen patlayıcılar üretilmiştir. Ülkemizde patlatma işleri özel izinler alınarak ve özel ehliyetli kişiler eşliğinde yapılmaktadır.
|
